హైదరాబాద్‌లో అషూరా, 430 ఏళ్ల భక్తి స్మరణ సామరస్య వారసత్వం

హైదరాబాద్‌ జూన్‌ 26న అషూరా సందర్భంగా భక్తి, శోకం, చరిత్ర, సామరస్యానికి ప్రతీకగా మారింది. పాతబస్తీ వీధులు నల్ల దుస్తుల్లో పాల్గొన్న భక్తులతో నిండిపోయాయి. అషూర్‌ఖానాల వద్ద అలమ్స్‌ ముందు ప్రార్థనలు, కర్బలా సంఘటనలను స్మరించే మజ్లిస్‌లు, నీరు–షర్బత్‌ పంపిణీ స్టాళ్లు, చారిత్రక ఊరేగింపులు నగరానికి ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక వాతావరణాన్ని తీసుకొచ్చాయి.

అషూరా ఇస్లామిక్‌ క్యాలెండర్‌లోని ముహర్రం నెల పదో రోజు. షియా ముస్లింలకు ఇది అత్యంత విషాదభరితమైన స్మరణ దినం. సుమారు 1,400 ఏళ్ల క్రితం ప్రస్తుత ఇరాక్‌లోని కర్బలాలో హజ్రత్‌ ఇమామ్‌ హుస్సేన్‌, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు, సహచరులు వీరమరణం పొందిన ఘటనను ఈ రోజు స్మరించుకుంటారు. ఇమామ్‌ హుస్సేన్‌ అన్యాయం, అణచివేతకు తలొగ్గకుండా నిలిచిన త్యాగస్ఫూర్తి ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది మందికి ప్రేరణగా నిలుస్తోంది.

హైదరాబాద్‌లో అషూరా ఆచరణకు నాలుగు శతాబ్దాలకుపైగా చరిత్ర ఉంది. నగరంలోని అషూర్‌ఖానాలు, ప్రత్యేకంగా పాతబస్తీ ప్రాంతంలోని చారిత్రక కేంద్రాలు, ఈ రోజు వేలాది మంది భక్తులతో కిటకిటలాడాయి. పవిత్ర అలమ్స్‌ వద్ద భక్తులు ప్రార్థనలు చేశారు. కొన్ని అలమ్స్‌లో ఇమామ్‌ హుస్సేన్‌, ఆయన కుటుంబంతో సంబంధం ఉన్న తబర్రుక్‌ ఉన్నట్లు భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అందుకే ఈ అలమ్స్‌కు హైదరాబాద్‌ ముహర్రం సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

బీబీ కా ఆలం ఊరేగింపు హైదరాబాద్‌ అషూరా ఆచరణలో అత్యంత చారిత్రకమైన భాగంగా నిలుస్తుంది. దబీర్‌పురాలోని బీబీ కా అలావా నుంచి బయలుదేరే ఈ ఊరేగింపు పాతబస్తీ చారిత్రక వీధుల గుండా సాగుతుంది. నివేదికల ప్రకారం ఈ సంప్రదాయం 1594 ప్రాంతం నుంచి కొనసాగుతోందని చెబుతారు. రాజవంశాలు, ప్రభుత్వాలు మారినా ఈ సంప్రదాయం నిరంతరంగా కొనసాగడం హైదరాబాద్‌ సాంస్కృతిక జ్ఞాపకశక్తికి ప్రతీకగా నిలిచింది.

అషూరా రోజు నగరంలో కనిపించే వాతావరణం వేడుకలది కాదు; అది స్మరణ, శోకం, ఆత్మపరిశీలనకు సంబంధించినది. మజ్లిస్‌లలో కర్బలా యుద్ధం, ఇమామ్‌ హుస్సేన్‌ త్యాగం, ఆయన కుటుంబం ఎదుర్కొన్న కష్టాలు వివరించబడతాయి. భక్తులు నౌహాలు వినుతూ, ప్రార్థనలు చేస్తూ, త్యాగస్ఫూర్తిని స్మరించుకుంటారు. పాతబస్తీతో పాటు నగరంలోని మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో కూడా భక్తులు నల్ల దుస్తుల్లో పాల్గొనడం కనిపించింది.

ఈ రోజు మరో ముఖ్య లక్షణం సేవా భావన. పలు వీధుల్లో తాత్కాలిక స్టాళ్లు ఏర్పాటు చేసి భక్తులకు, ప్రయాణికులకు, సాధారణ ప్రజలకు ఉచితంగా నీరు, షర్బత్‌, పాల పానీయాలు అందించారు. కర్బలా ఘటనలో నీటి కొరతకు ఉన్న చారిత్రక సూచనను గుర్తు చేస్తూ ఈ సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అందుకే అషూరా ఆచరణలో నీరు పంపిణీకి ప్రత్యేక భావోద్వేగ, ఆధ్యాత్మిక అర్థం ఉంది.

హైదరాబాద్‌లో ముహర్రం కేవలం ఒక మత ఆచరణగా మాత్రమే కాకుండా నగర సమ్మిళిత సంస్కృతిలో భాగంగా కొనసాగుతోంది. శతాబ్దాలుగా వేర్వేరు వర్గాల ప్రజలు ఈ సంప్రదాయాన్ని గౌరవిస్తూ వచ్చారు. తెలంగాణ, రాయలసీమ ప్రాంతాల్లో కొన్ని చోట్ల పీర్ల పండుగ పేరుతో ముహర్రం స్మరణ సామాజిక–సాంస్కృతిక ఆచారంగా కూడా కనిపిస్తుంది. హైదరాబాద్‌లోని అషూరా ఆచరణ ఈ దక్కని సాంస్కృతిక సమ్మేళనాన్ని బలంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

భక్తుల రద్దీని దృష్టిలో ఉంచుకుని నగరంలోని ముఖ్య ఊరేగింపు మార్గాల్లో భద్రత, ట్రాఫిక్‌ నియంత్రణ, తాగునీటి ఏర్పాట్లపై అధికారులు దృష్టి పెట్టారు. పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు చేరే ప్రాంతాల్లో పోలీసు బందోబస్తు, మార్గదర్శక ఏర్పాట్లు చేయడం సాధారణం. అధికారిక సూచనలు, ట్రాఫిక్‌ మార్పులను ప్రజలు పాటించడం అవసరం.

అషూరా హైదరాబాద్‌కు చరిత్రను, త్యాగాన్ని, భక్తిని, సామరస్యాన్ని ఒకే వేదికపై నిలబెట్టే రోజు. కర్బలా స్మరణతో మొదలయ్యే ఈ ఆచరణ, నగరపు పాత వీధుల్లో నడిచే ప్రతి ఊరేగింపులో, ప్రతి మజ్లిస్‌లో, ప్రతి నీటి స్టాల్‌లో ఒక జీవించే వారసత్వంగా కనిపిస్తుంది. ఇమామ్‌ హుస్సేన్‌ త్యాగం అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడే నైతిక సందేశాన్ని మళ్లీ గుర్తుచేస్తూ, హైదరాబాద్‌ తన 430 ఏళ్ల సాంస్కృతిక జ్ఞాపకాన్ని మరోసారి ప్రపంచానికి చూపించింది.